El-Hakîm

El-Hakîm, her işi en yerinde, en anlamlı ve en faydalı şekilde yapandır. Hikmet, isabetli karar ve isabetli yaratılış demektir; abes yoktur, her şey bir gayeye hizmet eder. Hakîm ismi, bilgi ile adaleti, kudret ile merhameti dengede tutar.

Hakîm ismini bilen kul, işini sağlam yapar; sözünü ölçer; kararlarını bilgi, tecrübe ve istişareye dayandırır. Zor zamanlarda bile hikmet arayışı, isyanı frenler ve sabrı besler. Hikmet, bilgiyi erdeme dönüştüren ilâhî bir ışıktır; kalbe inince hayatın her alanını aydınlatır.


El-Hakîm

Kur’an’da “El-Hakîm” İsminin Geçtiği Bazı Ayetler

Yâsîn Suresi, 2. Ayet

“Kur’ân-ı Hakîm.”

Kur’an’ın ‘Hakîm’ oluşu, mesajının isabetli, faydalı ve gayesel bir düzen üzerine indiğini ifade eder.

Cuma Suresi, 1. Ayet

“Aziz, Hakîm.”

İzzet ve hikmetin beraber zikri, Allah’ın kudretinin keyfilikten uzak, hikmetle yürüdüğünü gösterir.

En’âm Suresi, 128. Ayet

“Rabbin Hakîm’dir, Alîm’dir.”

Hükümlerin, hem ilim hem hikmet temelinde verildiği, adaletin bu dengede gerçekleştiği bildirilir.

Ahzâb Suresi, 1. Ayet

“Allah Alîm’dir, Hakîm’dir.”

Emir ve yasakların bilgi ve hikmet üzere konulduğu ve bu çerçevenin kulun maslahatına dönük olduğu hatırlatılır.

Nisâ Suresi, 26. Ayet

“Allah size açıklamak, sizi doğruya iletmek ister; Allah Alîm’dir, Hakîm’dir.”

Teşriin gayesi açıklanır: Hakîm olan Allah, kullarını açıklayarak, kolaylaştırarak ve rehberlik ederek doğruya yöneltir.

El-Hakîm İsminin Anlamı Nedir?

El-Hakîm, Arapça "h-k-m" (hüküm/hikmet) kökünden gelir. Sözlükte; işleri en iyi bilen, en sağlam yapan, haksızlığı engelleyen ve her şeyi yerli yerine koyan demektir.

Esma-i Hüsna terminolojisinde El-Hakîm isminin anlamı; bütün emirleri ve işleri kusursuz olan, hiçbir icraatında anlamsızlık (abes) bulunmayan, her şeyi bir sebep, bir gaye ve bir fayda gözeterek yaratandır.

En Kısa Tanım: Hikmet, "Eşyayı (şeyleri) layık olduğu yere koymaktır." Zıddı ise "Abes"tir (Boş, faydasız ve anlamsız iş). Allah, Hakîm'dir; abes iş yapmaktan münezzehtir.

Bilgi (Alîm) ve Hikmet (Hakîm) Farkı

Allah'ın El-Alîm (Her şeyi bilen) ismi ile El-Hakîm ismi sıkça karıştırılır. Fark şudur:

  • İlim (Alîm): Bir şeyin nasıl yapılacağını bilmektir. (Teori/Bilgi).
  • Hikmet (Hakîm): O bildiği şeyi en doğru yere, en doğru zamanda, en mükemmel şekilde ve bir amaç için yapmaktır. (Pratik/Uygulama).
  • Örnek: Bir mühendis devasa bir barajın nasıl yapılacağını bilir (Alîm). Ancak o barajı kurak bir çölün ortasına değil de, suyun en verimli akacağı vadiye yapması, maliyeti ve faydayı hesaplaması onun mühendislik hikmetidir (Hakîm). Allah hem her şeyi en ince detayına kadar bilir, hem de o bilgiyi kainatta kusursuz bir düzen (hikmet) içinde uygular.

"Neden?" Sorusunun Cevabı

İnsanın başına gelen musibetler (hastalık, fakirlik, ayrılık) El-Hakîm isminin anlaşılmasıyla birer "ceza" olmaktan çıkıp "eğitime" dönüşür.

Bizler olaylara "Halı Metaforu" ile bakmalıyız: Bir halının ters yüzüne baktığınızda sadece karmaşık ipler, düğümler ve anlamsız renkler görürsünüz (Kaos). Ama halının ön yüzünü çeviren usta, orada muazzam bir desen ve sanat işlemiştir (Sanat). Biz dünyada halının tersini (acıları, zorlukları) görüyoruz. El-Hakîm olan Allah ise desenin bütününü biliyor.

Hz. Musa ve Hızır Kıssası: Kuran'da Kehf Suresi'nde anlatılan bu kıssa, hikmetin zirvesidir. Hızır (a.s), fakirlerin gemisini deler. Görünürde bu bir kötülüktür (Zulüm). Musa (a.s) itiraz eder. Ancak işin "hikmeti" sonradan anlaşılır: İleride gemileri gasp eden bir kral vardır. Gemi delik olduğu için kral onu beğenip almaz. Gemi fakirlere kalır. Görünürde şer (gemi delindi), hikmette hayırdır (gemi kurtuldu).

Kuran'da Muhteşem İkili: "Azîz ve Hakîm"

Kuran-ı Kerim'de El-Hakîm ismi, çok büyük oranda El-Azîz (Çok Güçlü/İzzet Sahibi) ismiyle yan yana gelir: "Azîzün Hakîm".

Bu beraberlik tesadüf değildir:

  • Sadece Güç (Azîz) Olsa: Güç hikmetsiz kullanılırsa zorbalık, yıkım ve zulüm olur. (Firavun gibi).
  • Sadece Hikmet (Hakîm) Olsa: Bilgelik güçsüz olursa, sadece felsefe ve teoride kalır, icraata geçemez.
  • Azîz ve Hakîm: Allah hem sonsuz güç sahibidir (istediğini yapar), hem de o gücü rastgele değil, tam bir hikmet, adalet ve yerindelikle kullanır.

Kainatta "Abes" (Gereksiz) Yoktur

Biyolojiye, astronomiye veya ekolojiye bakan herkes El-Hakîm ismini görür.

Bir sivrisineğin gözündeki mercekten, galaksilerin dönüş hızına kadar hiçbir şeyde "fazlalık" veya "eksiklik" yoktur.

Doğada çöp yoktur. Her atık, başka bir canlının gıdasıdır. Bu "Sıfır Atık" sistemi, El-Hakîm isminin ekolojik tecellisidir.

Eğer Allah Hakîm olmasaydı, kainat bir saniyede kaosa (düzensizliğe) sürüklenirdi.

Hayatımızda El-Hakîm Ahlakı

El-Hakîm ismine inanan bir mümin, hayatını "hikmetli" yaşamaya çalışır.

  • Malayâniyi Terk Etmek: Faydasız, boş, ne dünyaya ne ahirete yaramayan iş ve sözlerden (abes) kaçınır.
  • Sözün Hikmeti: "Ya hayır söyle ya sus" düsturunca, ağzından çıkan her sözün bir amacı ve faydası olur.
  • Zaman Yönetimi: Vaktini öldürmez, onu bir amaca hizmet edecek şekilde (hikmetle) kullanır.

El-Hakîm Zikri ve Faziletleri

İşlerinin ters gittiğini düşünenler, olayların iç yüzünü kavrayamayanlar veya ilim ve hikmet sahibi olmak isteyenler için "Yâ Hakîm" zikri tavsiye edilmiştir.

Bu isme devam edenlerin feraseti (kavrayışı) artar. Başlarına gelen olaylara "Of!" diyerek isyan etmek yerine, "Bunda da bir hikmet vardır" diyerek sabır ve tefekkürle yaklaşırlar.

O Kapatırsa Hikmetinden, Açarsa Rahmetindendir

Bazen çok istediğimiz bir kapı yüzümüze kapanır. Üzülürüz. Oysa El-Hakîm olan Allah, o kapının arkasındaki uçurumu bildiği için kapatmıştır. O'nun kararlarına güvenmek, hayatın yükünü hafifletir. Bilmeliyiz ki; O bir şeyi yapıyorsa, en doğrusunu yapıyordur.

Bu İdrakle Yakarış:

"Ey her işinde sonsuz hikmetler bulunan, abes iş yapmaktan münezzeh Hakîm Rabbim! Aklımızın ermediği, nefsimizin hoşlanmadığı olaylardaki gizli hikmetleri bize sezdir. Bizi boş ve anlamsız işlerden (abes), faydasız sözlerden ve amaçsız yaşamaktan koru. Dilimize doğruyu, kalbimize hikmeti, işlerimize sağlamlığı nasip et. Bizi, Senin hükmüne razı olan ve hikmetine güvenen kullarından eyle."