Er-Rakîb

Er-Rakîb, her an gözetleyen, kollayan ve denetleyendir. O’nun murakabesi, kullarını korkutmak için değil; sorumluluk ve ihsan şuurunu büyütmek için kalpleri eğitir. Rakîb olan Rabbin gözetimi altında yaşayan kul, gizlide ve açıkta tutarlılık kazanır.

Rakîb ismine iman eden kul, riyayı terk eder, içtenliğe sarılır. Kamu hakkına riayet, iş ahlakında dürüstlük, aile ve toplumda güven üretmek, murakabe bilincinin meyveleridir. Murakabe, özgürlüğü kısıtlamak değil; ona anlam ve güvenlik kazandırmaktır.

Kur’an’da “Er-Rakîb” İsminin Geçtiği Bazı Ayetler

Nisâ Suresi, 1. Ayet

“Şüphesiz Allah üzerinizde gözeticidir.”

Ayette Allah’ın sürekli gözetimi hatırlatılarak, insanın her ilişkide dürüst ve ölçülü davranması istenir.

Mâide Suresi, 117. Ayet

“Sen üzerlerinde gözeticiydin.”

Hz. İsa’nın sözleri, insanların üzerindeki ilahî gözetimin peygamberlerin şahidliğiyle de desteklendiğini gösterir.

Hucurât Suresi, 18. Ayet

“Allah gizliyi de bilir.”

Gizli olanın bilgisi vurgulanarak murakabenin sadece görünenle sınırlı olmadığı, niyetleri de kuşattığı beyan edilir.

Alak Suresi, 14. Ayet

“Allah görmüyor mu?”

Bu kısa soru, kulun her işinde kendini ilahî nazar altında bilerek hareket etmesini sağlayan bir uyarı niteliğindedir.

Kaf Suresi, 18. Ayet

“Yanında hazır gözetleyici vardır.”

Kayıt meleklerinin varlığı, söz ve amellerin hiçbirinin kayıtsız kalmadığını, ilahî gözetimin adalet için delil topladığını bildirir.

Er-Rakîb İsminin Anlamı Nedir?

Er-Rakîb, Arapça "r-k-b" kökünden gelir. Bu kök; boynunu uzatıp bakmak, gözetlemek, beklemek ve kontrol etmek demektir.

Esma-i Hüsna terminolojisinde Er-Rakîb isminin anlamı; yarattığı varlıkların her anını, her hareketini, söylediği her sözü ve sakladığı her sırrı bilen, gören, kontrol eden ve koruyandır.

Kameradan Farkı:

Bir güvenlik kamerası sadece görüntüyü kaydeder; niyeti bilemez, müdahale edemez. Er-Rakîb olan Allah ise;

Eylemi görür.
Eylemin arkasındaki niyeti (samimiyeti/ihaneti) bilir.
Gerektiğinde müdahale eder.

Er-Rakîb, El-Basîr ve El-Hafîz Arasındaki Fark

Allah'ın "görmesi" ve "koruması" ile ilgili isimler arasındaki ince farklar şöyledir:

El-Basîr: Her şeyi "görmesi"dir. (Görme Yetisi).
El-Hafîz: Varlıkları "koruması" ve yapılanları kaydetmesidir. (Muhafaza).
Er-Rakîb: Bir amaç uğruna, kontrol etmek, denetlemek ve sonucunu değerlendirmek için dikkatle bakmasıdır. (Teftiş/Denetim).

Er-Rakîb isminde bir "disiplin" ve "otorite" vurgusu vardır. Amir'in memuru denetlemesi gibi, Rabbin kulunu gözetlemesidir.

Manevi Eğitimin Zirvesi: "Murakabe" ve "İhsan"

Tasavvuf ve ahlak eğitiminin temeli "Murakabe" (Otokontrol) kavramıdır. Murakabe; kalbin daima Allah'a yönelmesi ve O'nun gözetimi altında olduğunu bilmesidir.

Bu bilincin zirvesine İslam'da "İhsan Makamı" denir. Cebrail (a.s), Peygamber Efendimiz'e (s.a.v) "İhsan nedir?" diye sorduğunda şu muazzam cevabı almıştır: "İhsan; Allah'ı görüyormuşsun gibi O'na ibadet etmendir. Her ne kadar sen O'nu görmesen de, O seni görmektedir." (Buhari, İman, 37).

Er-Rakîb ismini bilen bir Müslüman:

İnsanların içinde nasılsa, yalnızken de öyledir.
"Kimse görmüyor" diye harama el uzatmaz.
Gizli günahları değil, gizli sevapları sever.

Er-Rakîb İsminin Verdiği Güven

"Gözetlenmek" kelimesi ilk başta ürkütücü gelebilir. Eğer gözetleyen bir düşmansa korkarsınız. Ama gözetleyen sizi çok seven, koruyan ve şefkatli bir Yaratıcı ise bu size "güven" verir.

Er-Rakîb ismi, yalnızlık çeken ruhlar için bir terapidir:

Gece yastığa başını koyup ağladığında, kimse o gözyaşını görmese de Er-Rakîb görüyor.
Haksızlığa uğradığında, iftira atıldığında, kimseye derdini anlatamadığında Er-Rakîb şahittir.
O'nun seni izliyor olması, "Seninleyim, halini biliyorum, sahipsiz değilsin" demektir.

Nisa Suresi 1. Ayet ve Sosyal Ahlak

Kuran-ı Kerim, Er-Rakîb ismini özellikle insan hakları ve akrabalık bağları konusunda zikreder:

"...Şüphesiz Allah, üzerinizde bir gözetleyicidir (Rakîb)." (Nisa Suresi, 1. Ayet).

Bu ayet şu mesajı verir: Ticarette hile yaparken, mirası paylaşırken, eşine davranırken, kapalı kapılar ardında "kimse görmüyor" sanma. En büyük Gözetleyici (Er-Rakîb) kayıttadır. Toplum düzeni polis korkusuyla değil, kalplerdeki bu "Rakîb" bilinciyle sağlanır.

Er-Rakîb Zikri ve Faydaları

Dikkati dağınık olanlar, gafletten (unutkanlıktan) kurtulmak isteyenler veya kayıp bir eşyasını bulmak isteyenler için "Yâ Rakîb" zikri tavsiye edilmiştir.

Bu ismi zikretmek, insana "uyanıklık" verir. Kişi kendi nefsini, hatalarını ve kalbini gözetlemeye başlar. Başkalarının kusurunu aramaktan vazgeçer, kendi kusurlarını tamir eder.

Kameraların Göremediği Yer

Dünyadaki kameraların kör noktası vardır, elektriği kesilebilir. Ama Allah’ın gözetimi kesintisizdir. Akıllı insan; insanların takdirine değil, Er-Rakîb olan Allah’ın rızasına oynayan insandır. Çünkü finalde notu verecek olan O’dur.

Bu İdrakle Yakarış:

"Ey her anımızı gözetleyen, gizli ve aşikâr her halimizi bilen Rakîb Rabbim! Bizi 'kimse görmüyor' gafletinden uyandır. Bakışlarının altında edeple yaşamayı, gizlide ve açıkta Sana karşı dürüst olmayı nasip et. Bizi, insanların yanında mümin, yalnızken gafil olan iki yüzlülerden eyleme. Gözetimini üzerimizden eksik etme, bizi nefsimizle baş başa bırakma."